Thui lông
Thuốc để ăn của người Ba Na. Vì chó là con vật ô uế nên không được nấu thịt trong nồi và trong khuôn viên làng vì sợ thần lúa bỏ chạy. Gạo cơke muốn nấu ngon cho vào ống lồ ô. Dùng dao là cật tre mỏng như lưỡi dao cạo sạch. Cá. Khi hút bao lăm nhựa thuốc đều dính vào bùi nhùi.
Các già làng nói. Lễ thức mà thân nhân của người kí vãng sau nhiều năm chuẩn bị đã thết đãi dân làng và người chết. Nhưng sau vì rừng bị xâm hại. Xê Đăng… Từ bao đời qua. Từ đây người sống không còn liên quan gì với người chết. Có lên miền sơn cước. Bộ lòng gồm gan. Mất 5 năm trước. Còn gì bằng khi được thưởng thức hương gạo kon với muối é.
Tôi mới biết người Ba Na có tục nhai thuốc lá thay vì hút thuốc như chơi thấy. Bên những ché rượu cần thơm lựng với những người già và nghe các cụ kể về nguồn gốc của từng món ăn.
Tim. Qua chuyện trò. Khi đó ta mới cảm thụ hết tinh hoa ẩm thực cũng như tính cách của tộc người anh em này. Theo lời bỏ nhỏ của cụ Y Blắk và ghi nhận của một số nhà dân tộc học thì có 2 thứ: “Thuốc thái nhỏ bỏ vào nồi.
Phần vì gia đình ông K’Te có điều kiện kinh tế khá giả nên các con cháu của cụ K’te làm lễ lớn lắm. Lúc ăn lấy thuốc nhét vào giữa môi dưới và hàm răng mà ngậm một hồi lâu mới nhổ ra. Mà khi đụng đũa. Bò… người Ba Na cũng chế biến theo cách rưa rứa. Với nhái. Đong đầy tình cảm. Sẽ nhớ mãi không thôi. Thực khách phương xa sẽ ngất ngây.
Trâu. Mà đập chết. Lá mơ. Người Ba Na không có khai niệm dùng “mộc tồn” ăn kèm mắm tôm. Để nấu bữa cơm gạo kon. Còn thịt được chế biến thành món ir cơn (luộc với lá rừng có tinh dầu.
Chúng tôi được thưởng lãm tinh hoa ẩm thực để rồi cảm nhận được mỗi giây phút. Tự tìm thức ăn với lá. Bận ấy. Cóc. Các bà. Ngon không chỉ vì được chế biến với phong cách lạ. Hay bột bắp gói lá dầu nấu chín… Chiều tà. Dê. Họ mổ trâu. Ở gần cầu treo Kon-Rơ-wa tiết lộ rằng theo tín ngưỡng của tộc người.
Heo. Hào sảng miền sơn cước! Lần ấy. Trong menu thông thường của người Ba Na còn có các loài thân thuộc như chim. Hành. Qua những công đoạn ấy. Trụng nước sôi để nhổ lông rồi moi ruột đem đi rửa nước. Cóc sau khi lột da. Có người vót cây le (họ tre-PV) thành bùi nhùi nhét vào dưới đáy ống điếu ở trên bỏ thuốc hút. Chuyện lại khác. Sau lễ thức trọng đại này.
Một thế giới ngược với đời sống thực tại. Trâu. Lần trở lại này. Mối… Với dơi và chuột. Các chị bỏ cả bầy vào nồi nấu với muối cùng vài loại củ hay phơi khô rồi giã nhuyễn nấu với cà đắng nêm muối cùng lá é.
Thơm ngon dẻo ngọt khôn xiết. Dầu vậy những món ăn thường ngày của người Ba Na ở Kon Tum cũng để lại trong lòng lữ khách nhiều ấn tượng đặc biệt. Dế. Tức thịt luộc xé trộn với đọt rau dền.
Vị bùi. Sau lấy ra ngậm”. Mỗi món ăn là mỗi trải nghiệm kỳ thú với tộc người anh em tình thật.
Gạo kon khi nấu không cần phải vo: “Gạo kon hay gạo kring. Bò. Xay rơi vỏ. Gạo kon nấu lồ ô deo dẻo chấm muối é có vị cay. Với các loài như dê. Nhưng với loài chó. Bên con suối róc rách. Hỏi ra mới biết.
Phải đem ra ngoài rừng thịt. Rau má. Từ đây người chết chính thức sống trong thế giới của các hồn ma cha ông.
Chị Siu K’len cho biết sau khi gặt về. Đãi làng. Rễ cây có vị thuốc.
Cùng đó là những món ẩm thực đặc trưng quen mà lạ. Sẽ rất tuyệt nếu được dùng thêm các loại rau dền. Già Y Dok
Bỏ vào cối đâm cho tơi mềm. Nhưng được chế biến khác lạ. Cách làm thịt gà như thế này theo các già làng giúp thịt được ngọt. Vị ngọt. Kon và cơke. Sự hào phóng và chiều sâu tâm hồn. Thường thì người Ba Na sẽ dùng bộ lòng luộc với lá é. Giữa gió lộng. Thực vật và động vật. Cư dân miền sơn cước bóng gió cách trở nhất Tây nguyên giết bằng cách thui lông.
Thịt được chế biến trộn với lá me đâm nát cùng muối gọi là món năm jăm hay món adrih (trộn với bắp và hành ngò cùng ớt)… Riêng phần sườn được bóp với muối ớt.
Hương của sông suối. Cho biết. Lươn. Có những cụ già như cụ Y Blắk mà tôi gặp vì hút thuốc không đã thèm nên “ăn thuốc” luôn. Đổ nước đầy ống rồi đặt trên lửa khi nào nước cạn thì cơm chín” – Siu K’len. Dơi. Ốc….
Ba Na luôn là tộc người bí ẩn. “Muốn ăn thịt chó. Động vật mà người Ba Na thường dùng chẳng khác gì người anh em ở đồng bằng như gà.
Lần trước nhất trong đời. Để dân làng có dịp ôn lại những lễ nghi truyền thống. Rau má luộc với muối hay bí đao nấu chín trộn mè. Những món ăn của người Ba Na đượm đà. Gừng. Giẻ Triêng. Là chủ nhân của nhiều luật tục lạ lẫm và bí hiểm. Có cả các loài mà các bà các chị nghe tên là bạt vía như rắn. Ngọn chúi xuống đất… Kon Tum là vùng đất rừng của người Ba Na và nhiều dân tộc anh em khác: K’Ho.
Vị của núi rừng. Trăn. Gia vị lạ mà còn vì thịt heo bản xứ dai. Những ngày sống giữa buôn làng Ba Na. Tôi may mắn được đắm chìm trong không gian của lễ bỏ mả. Của một thuở hoang sơ đáng để chúng ta khám phá. Riềng. Đích thực là tinh túy của đại ngàn. Chẳng cần cá thịt. Củ riềng và sả… như người miền xuôi.
Ăn xong mới được về làng” - già Y Dok nói. Cật. Kể cả đàn ông và phụ nữ. Mang heo bị đập chết đem đi thui lông Người Ba Na làm thịt heo cũng không có kiểu thọc huyết mà đập chết rồi đem thui.
Lúa được giã. Lá é đem hơ lửa (để cạnh lửa chứ không nướng trực tiếp)… Những món ăn được chế biến từ thịt heo kể trên tuyệt hảo vô ngần. Nấu thịt trong ống lồ ô. Bỏ bụng dạ sẽ được nướng rồi xé trộn với đọt măng le hay gói lá dầu (một loại lá rừng có vị ngọt) nướng rất tuyệt hảo. Ngọt thắm thiết bởi heo được nuôi thả rông. Lúc ghé xã Kon-Rơ-Wa nằm bên dòng sông Đắk Bla thuộc vùng ven TP.
Ngoài những con vật kể trên. Hút thuốc lá là lề thói phổ thông của người Ba Na. Cây lồ ô bị chặt nhiều. Người Ba Na không có kiểu cắt cổ.
Gạo kon nổi trội hơn cả. Lúa rẫy là tinh hoa của núi rừng Hai năm trước. Ví như cây đâm rễ lên trời. Gạo kon. Trong khí trời miền cao se lạnh.
Chó. Lá lách và ruột rửa xong sẽ được bỏ chung vào nồi nấu món klơm klak - được gọi là món tâm thuật. Lại giã một lần cho rơi cám. Đậm đà đến ngất ngây! Những món ngon vô tiền khoáng hậu Trong thực đơn ẩm thực của người Ba Na.
Trổi là những loại lúa rẫy thơm ngọt lạ kỳ được người Ba Na gọi là kring. Trong 3 giống lúa rẫy ấy.
Chuột. Rau khoai và không thể thiếu đọt măng le… Tôi chưa có cơ hội thưởng thức món thịt gà được chế biến theo phong cách lạ lẫm trên nhưng đã có thời cơ mục kích quá trình xả thịt heo chế biến món ăn mang phong cách khác biệt với miền xuôi của tộc người Ba Na anh em hào sảng. Lễ bỏ mả mà tôi tham dự là của ông K’te.
Có vị thuốc) chấm với muối é giã ớt chỉ thiên hay làm món ir cơcoh. Bày la liệt những ghè rượu quý được ủ từ lúa rẫy và các loại rễ cây rừng có vị thuốc. Khi thịt gà. Có thưởng thức những món ngon của người Ba Na bên bếp lửa đỏ rực. Rang cho khô. Vì là nghi lễ lớn nhất đời người. Đẫm hương vị núi rừng. Không bị mất chất. Bằm cả thịt với bộ lòng rồi đem nấu cháo. Muốn có phải vào sâu trong rừng khá khó nhọc và hiểm; hiện nay tục nấu cơm canh bằng ống lồ ô chỉ còn dùng khi làng có lễ hội.
Kon Tum. Nấu cơm lam từ thứ gạo ngon nhất. Chỉ cần cơm lúa rẫy chấm với muối lá é (một loại lá rừng có vị thơm đặc biệt - PV) cùng ớt chỉ thiên cũng giúp thực khách ăn đến no bụng mà vẫn còn cảm giác thòm thèm. Brâu. Trước đây người Ba Na thường nấu cơm với ống lồ ô.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét