Bìa cuốn "Từ mỹ học đến các loại hình nghệ thuật" Có mặt tại buổi tọa đàm hôm 7/9, GS
Ông hội thoại với chính vở kịch của mình. Diễn viên mà cứ cảm xúc thì hay làm thay đổi vở diễn. Một câu thơ có đẹp hay không phải đặt trong một bài thơ, một con người có đẹp hay không phải đặt trong môi trường, cái đẹp có đẹp hay không phải có sự tổng thể. Sự quan sát của ông cho thấy mọi thứ xung quanh tưởng chừng đơn giản nhưng rất phức tạp.
Dựa vào cái chân, thiện, tốt để đánh giá tác phẩm, tuy nhiên tiêu chuẩn chân thiện mỹ không giống nhau. Trong Luận về cái đẹp , Diderot bàn về những phạm trù lõi cốt của mỹ học. Ông là nhà lý tính chủ nghĩa, ông không tin xúc cảm hay biến đổi. Phần thúc nhất trong cuốn sách chính là Trò chuyện với Dorval về đứa con hoang. GS Phùng Văn Tửu và GS Trần Đình Sử (phải) tại buổi tọa đàm Trong chương Châm biếm , Diderot nói về thơ, nhưng đây là thơ trong kịch, chứ rất ít bàn về thơ trữ tình.
Trong cuốn sách này, GS Phùng Văn Tửu có bài giới thiệu hết sức công phu về thân thế, sự nghiệp, trước tác của Diderot. Do đó thiên nhiên là chống mọi thứ giả tạo, chống công thức, xơ cứng.
Dù thế nào thì cũng phải đi tới chân thiện mĩ. Theo Diderot phải 55 tuổi trở lên mới làm được công việc phê bình, lúc đó mới hiểu đời, hiểu nghề, hiểu nghệ thuật để làm nghề phê bình. Với ông, cái đẹp là quờ những gì gợi nên trong tôi những ý niệm tương quan, đó là sự hài hòa, trật tự giữa màu sắc, hình dáng, âm thanh.
Với ông phê bình rất là khó, giữa người phê bình và tác giả lại càng khác nhau. Hiện tại có thể coi đó là một tiểu thuyết, còn ở thế kỷ 18 thì đó là phản tiểu thuyết.
Ông bàn thảo với Dorval về nghệ thuật xây dựng nhân vật, xây dựng các lớp, bố cục. Đây là một tiểu luận dài, cho rằng diễn viên lên sàn diễn phải là một người tỉnh táo, lý trí, không được nhập thân.
Thời đó người ta chưa đánh giá cao tiểu thuyết và Diderot là người trước tiên ca ngợi hết lời tiểu thuyết. Diderot coi trọng bố cục trong hội họa, ông phân tách những bố cục hỏng, bố cục thành công, đặc biệt là những bố cục trong hội họa qua các bức tranh, qua các bức tượng. Kỷ niệm 300 năm ngày sinh của Diderot, nhà xuất bản kiến thức cho ra mắt cuốn sách Từ mỹ học đến các loại hình nghệ thuật.
Còn trong tiểu luận Tán dương Richardson , ông coi Richardson là nhà tiểu thuyết nức tiếng đương thời. Diderot đã tự mường tưởng ra cuộc Trò chuyện của ông với nhân vật Dorval trong vở Đứa con hoang mà ông sáng tác ra. Phê bình không phải là chính trị mà phải đồng hành cùng nhà sáng tạo. Sau khi bàn ắt vấn đề trên của hội họa, Diderot nói trong nghệ thuật, cái thật, cái tốt và cái đẹp khăng khít với nhau, không tách rời nhau.
Ông cũng mở rộng khái niệm thiên nhiên trong xã hội. Trần Đình Sử đánh giá, chỉ cần qua cuốn sách có thể thấy các vấn đề về văn học nghệ thuật mà Diderot đưa ra có phổ rất rộng, ông bàn từ chuyện phê bình văn chương, tới hội họa, kịch nghệ, tiểu thuyết. Muốn phê bình một tác phẩm phải dựng lên một hình mẫu, lý tưởng riêng của mình, đem cái của mình để hiểu được lý tưởng của tác giả.
Chương ba là Những bài tùy bút về hội họa , gồm có bảy bài viết nhỏ sâu sắc
Còn người lý tính thì xây dựng nhân vật hình mẫu trong tâm tưởng mình, và trong hàng trăm buổi diễn thì biểu lộ một nhân vật đó y chang nhau. Đó là lý tưởng để ta vươn tới. Trong "những ý nghĩa kỳ quặc của tôi về hội họa", Diderot coi hiểu thiên nhiên là điều quan trọng, nghệ thuật mô phỏng thiên nhiên là mô phỏng các lề luật chứ không đơn giản là mô phỏng sự vật.
Denis Diderot (1713 - 1784) là kiến trúc sư của công trình Bách khoa thư (Encyclopédie) đồ sộ, nhà văn có nhiều đóng góp độc đáo, nhà triết học duy vật, sôi nổi "lòng yêu chân lý và chính nghĩa", nhà phê bình nghệ thuật sắc sảo. Phùng Văn Tửu và GS. Phùng Văn Tửu cho rằng những điều mà Diderot đưa ra trong cuốn sách đã được 300 năm trước, nên nó mang ý thức thời đại ấy, có thể đến ngày nay có nhiều điểm chúng ta đã vượt qua, hoặc không hợp với thời đại chúng ta, song có nhiều điểm vẫn còn giá trị cho tới ngày nay.
Là người nghiên cứu, dịch và hội tụ cuốn sách, GS. Để minh chứng cho điều này, GS. Hiền Đỗ. # Của con người, ông cho rằng phải hiểu thì mới biết về hội họa. Cuốn sách có bảy công trình gồm luận văn, tùy bút và những cuộc trò truyện mà Diderot bàn về mỹ học và phê bình nghệ thuật: Luận về cái đẹp ; Về những tác gia và các nhà phê bình ; Những tùy bút về hội họa (bao gồm những tiểu luận nhỏ: N hững ý nghĩ kỳ quặc của tôi về hội họa , Những ý nghĩ vặt vãnh của tôi về màu sắc , thảy những gì tôi đã hiểu trong đời tôi về sáng tối , Điều mọi người biết về biểu thị và góc cạnh mọi người không biết , Đoạn về bố cục ở đấy tôi hy vọng là tôi sẽ nói đến nó , Vài lời của tôi về kiến trúc , Một hệ luận nhỏ từ những vấn đề trê n); Châm biến I ; Tán dương Richardson ; chuyện trò với Dorval về Đứa con hoang ; Ý kiến ngược đời về diễn viên.
Ông coi trình diễn là sáng tạo ra những ký hiệu, duyệt hệ thống ký hiệu đó mang lại tín hiệu, thông báo, cảm xúc cho khán giả. Trần Đình Sử.
Phần cuối của cuốn sách là tiểu luận Ý kiến ngược đời về diễn viên. Trong chương Về tác giả và các nhà phê bình , Diderot dường như là người đầu tiên thổi bùng lên mối bất hòa giữa tác giả và nhà phê bình.
Ông coi những người hay mẫn cảm, hay khóc lóc thì hay thay đổi. Bên cạnh đó còn có các bài tiểu luận nhỏ như: "ắt những gì tôi hiểu trong đời tôi về sáng tối" biểu hiện Diderot là một người quan sát có tính khoa học, ông cho rằng đừng nghĩ bóng tối là không có màu sắc. Trong bài Những ý nghĩ vụn văt của tôi về màu sắc , nói là vụn vặt nhưng lại là một thiên nghiên cứu về màu sắc.
Cách giải quyết của ông có rất nhiều điểm sâu sắc. GS Phùng Văn Tửu là người đeo đuổi nghiên cứu các công trình, tác phẩm của Diderot từ lâu, ông đã dịch nhiều công trình, tiểu luận của Diderot và lựa chọn những bài viết phê bình hay tập hợp thành cuốn sách Từ mỹ học đến các loại hình nghệ thuật. Tư tưởng này là niềm tin của các nhà khai sáng.
Một buổi tọa đàm về phong cách phê bình của Diderot vừa diễn ra hôm 7/9 tại trọng tâm Văn hóa Pháp với sự tham gia của GS. Trần Đình Sử đã giới thiệu đại quát nội dung cuốn Từ mỹ học tới các loại hình nghệ thuật. Còn "Điều mọi người biết chưa thật là tôi đã biết" nghiên cứu về những trình diễn. Theo ông chỉ những người sáng tác tồi mới thích khen, người sáng tác thực thụ luôn phê bình mình một cách nghiệt ngã, để nâng cao chất lượng tác phẩm của họ.
Diderot đề cao màu sắc thiên nhiên phê duyệt phân tích màu da trên khuôn mặt con người: da màu thiếu nữ, da màu người già ốm đau. Diderot cũng bàn về kiến trúc, ông nói kiến trúc phải gắn liền với hội họa, điêu khắc. Một nhà kiến trúc mà không hiểu hội họa thì không thể làm được, ông bàn về không gian, cái lớn, cái nhỏ, sự hài hòa, xếp đặt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét