Nhưng đây là chuyện cấp thiết, và cấp thiết
Trưng ra Vai trò của nhà nước trong kinh tế thị trường Theo cách giảng giải của ông, tôi hoàn toàn cảm thấy dễ hiểu.
Bởi tuy là cá thể, nhưng những cá thể đó là dấu hiệu của năng lực Việt Nam.
Huỳnh Phan Mời bạn đọc ghé thăm và đóng góp ý kiến cho trang Fanpage của Tuần Việt Nam.
Hay nói một cách nhẹ hơn là phát triển gập ghềnh, không đồng bộ. Từ lập luận nói trên, tôi thấy Nghị quyết Đại hội XI, tuy không dùng những từ đạo to búa lớn, nhưng đã tiếp cận được tư duy phát triển đúng. Theo ông duyên cớ của cách hiểu lệch lạc này là gì? Đây không phải là lỗi cá nhân nào cả. Nói tóm lại, muốn định hướng thì phải có đối tượng để định hướng trước.
Chính con chip đó đã định vị Đài Loan trong cuộc chơi. Nhưng hóa ra lại không phải là thế. Nhưng chúng ta phải nhìn như thế để đánh giá cho nó công bằng hơn, thấy gốc rễ vấn đề ở chỗ nào mà đổi thay. Chúng ta hay nhắc đến từ công nghệ, phấn đấu có công nghệ đương đại. Ta hãy so sánh Đài Loan với con chip của PC. Đâu cũng vậy thôi, câu chuyện phong trào Phố Wall là vậy đó. Và, đặc biệt, không cho cái tự do vô chính phủ nó phá bĩnh việc thực thi những quyền đó.
Một cấu trúc xã hội mà mỗi người đều có tham dự vào đó, mỗi người đóng một vai trò chức năng khác nhau. Hơn nữa, hệ thống đó lại thành công trong các công cuộc bảo vệ sơn hà, nên bình thản người ta thấy đó là một hệ thống rất tốt.
Bài học Các nước bưng bít, Việt Nam lại. Còn chúng ta, trong cùng một khoảng thời gian đó, vẫn loay hoay với việc giải quyết những yếu tố căn bản của kinh tế thị trường. Tôi lấy tỉ dụ cơ cấu công nghiệp, bởi cũng sắp đến năm 2020 rồi, khi Việt Nam phấn đấu đạt mức cơ bản là nước công nghiệp, chúng ta định làm cái gì trên thế giới, trong cái chuỗi giá trị của loài người? Tôi nghĩ Việt Nam phải tạo ra một cái riêng.
Hẳn nhiên là tự do trong phạm vi luật pháp, tự do có điều kiện, chứ không phải tự do vô chính phủ. Như tôi đã nói, cái định hướng tốt nhất là phải tạo ra cái đối tượng cần định hướng (thị trường), và để cho nó phát triển thông thường nhất.
Hay Việt Nam sẽ chỉ là người đi hút dầu thô, đào mỏ, hay xúc cát đi bán cho loài người? Và được bao lâu? Ý ông nói là phải có sản phẩm made by Vietnam, chứ không chỉ made in Vietnam? dĩ nhiên.
Khi có đổi mới, đó là một cuộc cách mạng đích thực - chuyển sang kinh tế thị trường. Thị trường là cạnh tranh tự do, càng nhiều cạnh tranh tự do, càng nhiều sở hữu tư nhân hợp pháp, và sự bình đẳng giữa các chủ thể, thì nền kinh tế thị trường càng tốt. Tầng lớp đại đồng đâu phải phát minh của ông Karl Marx, ông Lenin đâu, mà là phát minh của ông Khổng Tử, và những đồ đệ của mình.
Xin cám ơn ông. PGS-TS Trần Đình Thiên Để khắc phục cái nhận thức méo mó này phải làm sao đây? Chuyện này không chỉ một số nhà lãnh đạo hiểu, không chỉ giới lý luận, hay chuyên gia kinh tế hiểu, mà toàn tầng lớp phải hiểu kinh tế thị trường thực sự là gì.
Thị trường càng lành mạnh thì định hướng càng hiệu quả, và càng đỡ tốn kém (về hoài định hướng). Nhưng nếu nhìn vào tiến trình lịch sử, thì quả là một phần phong thái kỷ đổi mới vừa rồi cũng làm được một việc lớn: đó là rung, là lắc cái cấu trúc "tĩnh" đã hình thành hàng ngàn năm đó, khiến nó phải năng động.
Nhưng để bảo đảm điều đó, trước hết phải có hệ thống thế chế hiện đại, đặc biệt với những nước đi sau. Là tư nhân, cạnh tranh, vị thế, và được bảo đảm bằng luật. Và điều làm được đó nó giúp chúng ta thoát khỏi cảm giác mặc cảm rằng dân tộc chúng ta không thể khẳng định được gì trước loài người, ngoài việc đánh thắng mấy đế quốc to, trong dĩ vãng.
Đương nhiên những cái đơn lẻ đó cũng chưa đủ chứng tỏ là Việt Nam đã nhập cuộc tốt. Văn hóa tự chịu bổn phận Nhất là đối với một đất nước trải qua khá nhiều cuộc chiến tranh trong quá trình một ngàn năm từ khi có nền độc lập của mình, đúng không ông? Nhưng xét cho cùng, chiến tranh tuy nhiều, nhưng vẫn chỉ là những cái bất thường, còn hòa bình và phát triển mới là cái thường nhật trong quá trình phát triển của một từng lớp.
Bởi vậy tôi nói việc đổi thay lối tư duy này sẽ đích thực là một cuộc cách mệnh. Viễn thông, điện thoại di động, internet, chẳng hạn. Mọi luồng gió mới từ bên ngoài vào luôn được đón nhận với một tâm lý cảnh giác cao độ.
Điều then chốt nhất của kinh tế thị trường là hài lòng những quyền tự do về tài sản, bao gồm quyền tự do sở hữu, quyền tự do kinh doanh.
Theo tôi, suy cho cùng là phải suy như vậy, chứ chúng ta hay có thói quen qui lỗi ngắn hạn, qui cho ông nọ, ông kia, hay cho giai đoạn nọ, giai đoạn kia. Còn Việt Nam, do mới nhập cuộc, nên cốt tử đi theo người ta, chứ chưa nghĩ đến chuyện nghĩ ra cái gì mới. Tức là không chỉ văn hóa mô tả bản thân, mà có cả cái văn hóa chịu trách nhiệm về sự diễn tả đó? Cũng có đổi thay rồi, nhất là với lớp trẻ, chứ không phải hoàn toàn vẫn như vậy.
Đó là lý do tại sao doanh nghiệp Việt Nam phát triển hơn 20 năm rồi, nhưng vẫn yếu, và thị trường vẫn kém phát triển. Đương nhiên ai cũng phải chịu bổn phận trước lịch sử về những quyết định của mình cả. Bởi sự luôn phải gồng mình lên chống chọi với bao cuộc chiến tranh, nên nó luôn cảnh giác với mọi thần thế từ bên ngoài.
Thậm chí, người Đài Loan còn tự đặt cho mình một vị thế là thiết kế sản phẩm vi tính cho loài người.
Rất may là gần đây hai khái niệm thị trường và định hướng XHCN đã dần rõ ra, và nhà nước cũng bắt đầu ngộ ra rằng vai trò chính của mình là làm sao giảm thiểu tổn thất thị trường. Còn về mặt tầng lớp, vai trò của nhà nước là điều tiết làm sao đừng để sự chênh lệch thái quá giữa các cá nhân trong tầng lớp, bởi sự chênh lệch thái quá sẽ dẫn đến sự méo mó về nhân cách con người, và lớn hơn là bất ổn từng lớp.
Ông có nhớ trong cuộc hội thảo Hàn - Việt cách đây mấy năm tại trọng tâm Hội nghị Quốc gia, chính (cựu) Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-bak đã nói rằng Việt Nam và Hàn Quốc có cái xuất phát điểm giống nhau là đều đi lên từ đống tro tàn của chiến tranh không? Có. Chúng ta cũng nên tự tin rằng hơn một phần phong thái kỷ đổi mới vừa rồi, cũng có những cái chúng ta nhập cuộc với thế giới đâu phải quá chậm.
Sau khi trả giá đắt, mới nhớ ra. Ông lý giải thế nào về sự rụt rè, e ngại, vừa làm vừa run, nặng về định hướng, hơn là phát triển thị trường? Do thiếu quyết tâm chính trị, hệ thống think-tank có vấn đề, hay do cái mà gần đây người ta hay nói vui là "Việt Nam là nước khó có thể phát triển"? Hoặc giả nguyên nhân chính là những nhân tố tác động từ bên ngoài khiến chúng ta e sợ? chẳng hạn khủng hoảng kinh tế - tài chính, cuối những năm '90 ở châu Á, và lặp lại 10 năm sau trên toàn thế giới? Những điều anh nêu đều có lý cả.
Hàn Quốc chẳng hạn, cũng trong khoảng thời gian đó, họ đã bước từ cái từng lớp kém phát triển, như chúng ta, sang từng lớp phát triển loại cao. "Cùng một lên đường điểm như vậy, mà Hàn Quốc đã thành công.
Ông Adam Smith bảo nhà nước là "gác đêm" cho sở hữu tư nhân là theo cái nghĩa đó. Nhưng nói một cách tận cùng là suốt mấy ngàn năm phát triển của Việt Nam cái cấu trúc phát triển của ta nó quá bền vững, như chúng ta hay nói là con trâu đi trước cái cày đi sau, và con người đi sau cùng. Vai trò của quốc gia pháp quyền là đảm bảo cho những quyền chính đáng đó được thực hành. Vai trò lớn nhất của quốc gia, tựu trung lại, là bảo vệ những tài sản của những cá nhân chủ nghĩa đó để họ yên tâm vận hành tài sản đó một cách hiệu quả nhất và sáng tạo ra của cải cho từng lớp, và một phần được dùng lại làm hoài vận hành cho nhà nước.
Nhưng nói chung tập tính, đặc điểm tâm lý cố hữu đó của người Việt, hoàn toàn không còn xứng với đề nghị phát triển bây giờ nữa. Nhất là việc cái cấu trúc thiết chế đó đã giúp dân tộc này xử lý thành công bao nhiều cuộc chiến tranh. Bởi chỉ so thể chế tốt, những nhà đầu tư có công nghệ đương đại họ mới vào được.
Nhưng trước hết phải made in Vietnam đã, bởi bây giờ thế là đã khó rồi. Nhưng, chí ít, nó cũng cho thấy nếu thực sự quyết tâm thì cũng có thể làm được cái gì đó.
Tức là đừng để cho bọn móc túi lợi dụng trạng thái "tối đen" về luật pháp mà cuỗm những quyền chính đáng đó của cá nhân chủ nghĩa. Thí dụ như lực lượng doanh nghiệp, thí dụ như sự vận hành của các thị trường, thí dụ như câu chuyện cạnh tranh tự do, bình đẳng. Đã ngồi trên lưng hổ rồi, không còn cửa tụt xuống đâu, gẫy cổ như thường.
Tức là phải có thị trường thì mới định hướng XHCN được. Còn chúng ta, trong cùng một khoảng thời gian đó, vẫn loay hoay với việc giải quyết những nguyên tố căn bản của kinh tế thị trường" - PGS-TS Trần Đình Thiên. Cùng một xuất phát điểm như vậy, mà Hàn Quốc đã thành công. Việt Nam hiện nay càng phải làm sao phải càng xúc tiến cho hệ thống thiết chế thị trường phát triển nhanh, bởi đã hội nhập vào cái thị trường thế giới phát triển rất cao rồi.
So với với nhiệm vụ hội nhập của dân tộc Việt Nam hiện nay, chúng ta thấy đổi mới nó tiến chậm. Hay Đặng Thái Sơn, hay Ngô Bảo Châu chẳng hạn.
Hơn nữa, cái từng lớp của chúng ta còn dựa trên mô hình của phương Đông, của đồng thuận xã hội, và ảnh hưởng nặng nề của Khổng Giáo. Nói một cách hình ảnh là không nên quá chú trọng tới việc giáo dục giới tính cho một cô bé con mới 5-6 tuổi, tôi xin lỗi các chuyên gia về giáo dục và bình đẳng giới , đúng không ạ? Nhưng, theo ông, khoảng thời gian mới rồi có phải là vẫn chưa đủ dài cho cô bé con đó trở nên một cô gái nở nang, hay theo cách nói của các cụ là "xôi ra xôi, oản ra oản" không? Thời đại này là thời đại của tốc độ, của thay đổi tới chóng mặt.
Cái hệ thống thể chế dựa trên ba nhân vật ấy nó tích đọng lại quá lâu nên phá vỡ nó rất khó. Mà là hệ quả của một tinh thần hệ thâm căn cố đế. Vì sao Việt Nam chậm tiến? Vấn đề chính của Việt Nam hơn hai chục năm qua là gì? Chúng ta đưa quá ít những nguyên lý cơ bản của kinh tế thị trường vào thực tế, mà quá chú trọng phần quản lý nó theo cách hành chính, vì sợ nó chệch hướng.
Chúng ta tưởng chúng ta hiểu, bởi giáo trình Tây có đầy rẫy, đọc là hiểu. Đây là cách hiểu định hướng XHCN một cách hợp lý nhất.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét